Skip to:

Rzecznik Praw Dziecka uważa, że dzieci coraz częściej stają się ofiarami konsumpcjonizmu medialnego. Marek Michalak apeluje do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o zdecydowane działania zabezpieczające dobra dzieci w przestrzeni medialnej oraz do rodziców, o rozsądek w zarządzaniu wizerunkiem dzieci. - Bywa, że to już małe gwiazdy, ale to ciągle dzieci i trzeba je chronić. Media nie mogą być przestrzenią bezprawia w tym zakresie – uważa RPD.

Rzecznik Praw Dziecka jest zaniepokojony trwającym procesem komercjalizacji dzieciństwa. Coraz częściej sposoby kreowania w mediach, zarówno wizerunku dziecka, jak i samego dzieciństwa naruszają fundamentalną podstawę ochrony praw człowieka jaką jest godność ludzka.

- O ile na pozór w tworzeniu i emisji programów telewizyjnych, materiałów prasowych czy w organizowaniu konkursów z udziałem dzieci trudno doszukiwać się łamania praw dziecka, to nierzadko do ich naruszenia dochodzi, zwłaszcza w sytuacji, gdy biorące udział w tych projektach dzieci są narażone na krytykę, ośmieszenie, czy nawet poniżenie. Problem dotyczy głównie programów interwencyjnych, coraz popularniejszych paradokumentów, audycji w konwencji tzw. talent show, czy konkursów piękności – pisze Rzecznik w wystąpieniu.

RPD uważa, że to co dla dorosłego widza jest miłą rozrywką, dla małoletnich uczestników programów może stać się zagrożeniem dla ich rozwoju psychicznego.

- Występ w programie telewizyjnym czy konkursie powinien być dla młodych uczestników zabawą, nowym doświadczeniem pełnym radości, nie zaś twardą rywalizacją, odsłanianiem problemów życia prywatnego, ukazywaniem słabości, krzywdy, czy niepowodzeń - przekonuje Marek Michalak.

Rzecznik nie ma wątpliwości, że dzieci przyciągają uwagę odbiorców, a co za tym idzie przysparzają ogromne zyski dla organizatorów. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że pierwszorzędne znaczenie mają wyniki oglądalności, nie zaś dobro dziecka.

- O publikacji wizerunków małoletnich decydują rodzice, a o tym, jakie konkretnie fragmenty dziecięcej prywatności zostaną upublicznione – producenci. Dzieci w świetle prawa nie dysponują pełną zdolnością do czynności prawnych, dlatego to rodzicom lub innym opiekunom prawnym ustawodawca powierzył obowiązek dbania o ich dobro do momentu osiągnięcia przez nich pełnoletności. Władza rodzicielska – zgodnie z przepisami - powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny - zauważa RPD.

Tymczasem rodzice nie zawsze są jednak w stanie przewidzieć konsekwencji telewizyjnych występów swoich dzieci i nie zawsze niestety mają na względzie ich dobro. Dla wielu opiekunów dzieci uczestniczących w programach telewizyjnych, programy te są szansą na szeroką promocję dziecka, posiadanych przez niego umiejętności, czy też okazją do zwrócenia uwagi na problemy dotykające rodzinę.

- Intencją Rzecznika Praw Dziecka nie jest ingerowanie w sferę władzy rodzicielskiej i jej ograniczenie, lecz zwrócenie uwagi na potrzebę stworzenia ram prawnych, które zapewnią ochronę małoletnich w szczególnej sytuacji, jaką jest ich aktywność w przestrzeni medialnej – wyjaśnia Marek Michalak.

 

Rzecznik Praw Dziecka uznaje za pożądane tworzenie audycji telewizyjnych, konkursów dla dzieci oraz wszelkich inicjatyw wpierających prawidłowy rozwój dziecka, jego talentów i umiejętności. Warto jednak zwrócić uwagę na konieczność takiej realizacji wskazanych inicjatyw, aby na każdym etapie ich tworzenia zostały odpowiednio zabezpieczone prawa i dobro dziecka.„

 

Co na to prawo?

RPD zauważa, że ustawodawca dotychczas nie dostrzegł konieczności wprowadzania dalszych regulacji prawnych dotyczących ochrony praw młodych uczestników programów telewizyjnych.  Tendencja przedmiotowego wykorzystywania wizerunku dziecka w przestrzeni publicznej oraz traktowanie najmłodszych jako obiektu działań marketingowo-konsumpcyjnych powinny stanowić jednak bodziec do analizy obowiązujących przepisów i wypracowania nowego modelu ochrony praw dzieci w mediach.

Problem ten dostrzegły niektóre państwa europejskie, m.in. Francja i Łotwa, wprowadzając do swojego porządku prawnego przepisy określające zasady angażowania dzieci do aktywności w mediach.

W polskich warunkach zauważa się praktykę, według której w programach z udziałem dzieci zgoda rodzica do dysponowania wizerunkiem dziecka jest udzielana bezterminowo i bez ograniczeń na wszystkich polach eksploatacji. Pożądanym jest ograniczenie możliwości niekontrolowanego wykorzystywania zapisanych materiałów sprzecznie z ich pierwotnym celem.

Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka (PDF)