Skip to:

21 grudnia 2017 r. Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak skierował do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbiety Rafalskiej wystąpienie, w którym zwrócił uwagę na złożony problem dostępu do tych świadczeń rodzin, w których dziecko jest obywatelem polskim, ale rodzic, który formalnie wnioskuje o przyznanie zasiłku rodzinnego lub świadczenia 500+, nie posiada tego obywatelstwa. Chodzi, np. o sytuacje, w których rodzic polski zmarł albo nie ma kontaktu ze swym dzieckiem, które jednak przebywa na stałe w Polsce, pod opieką rodzica-cudzoziemca.

Analiza spraw zgłaszanych do Rzecznika Praw Dziecka pozwoliła na stwierdzenie, że organy administracji w bardzo wielu tego typu sprawach odmawiają przyznania świadczeń na małoletnich obywateli polskich z tego tylko powodu, że zwraca się o ich udzielenie rodzic-cudzoziemiec, np. przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy.

Powodem takiego stanu rzeczy jest obecna redakcja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które pozornie nakazują organom badanie jedynie sytuacji rodziców / opiekunów małoletnich (czy są obywatelami polskimi lub cudzoziemcami posiadającymi dostęp do polskiego rynku pracy), „milczą” natomiast, jeśli chodzi konieczność sprawdzenia, czy warunków tych nie spełnia samo dziecko. 

- Przepisów tych nie powinno się jednak odczytywać w oderwaniu od celu obu ustaw, którym jest wsparcie rodzin służące dobru i prawom dziecka oraz w oderwaniu od naczelnych zasad prawnych, które nakazują państwu otoczyć rodziny, zwłaszcza te znajdujące się w trudnej sytuacji (m.in. rodziny niepełne) szczególną ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej oraz zakazują dyskryminacji dzieci  w realizacji ich praw – w tym prawa do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego – podkreśla Marek Michalak.

Czytaj także:

W sprawie 500+ dla cudzoziemców

Więcej empatii w postępowaniach dotyczących małoletnich cudzoziemców

W ocenie Rzecznika, nie można „uprzedmiotawiać” sytuacji dzieci przy rozstrzyganiu o prawie do świadczeń, które mają służyć ich dobru. Należy w takich sprawach badać zarówno sytuację rodzica lub opiekuna małoletniego, jak i dziecka. Niestety, ze względu na obecne brzmienie przepisów, organy administracji mają z tym poważne trudności mimo korzystnego, wypracowanego także przy udziale Rzecznika, orzecznictwa sądów administracyjnych – wskazuje Marek Michalak.  

Z tych powodów, aby usunąć wszelkie wątpliwości co do tego, jak należy traktować sytuacje, gdy rodzic albo opiekun dziecka nie spełnia kryteriów określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych i ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ale warunki te są spełnione przez dziecko, Rzecznik zwrócił się do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o podjęcie prac nad nowelizacją obu ustaw mającej na celu wskazanie wprost, że w takich sprawach konieczne jest uwzględnianie nie tylko obywatelstwa i statusu pobytowego rodzica albo opiekuna, ale również dziecka, na które świadczenia mają zostać przyznane.

Rzecznik Prawa Dziecka zwraca uwagę, że bierne oczekiwanie na uwzględnienie przez organy 2 478 gmin w Polsce oraz przez 49 samorządowych kolegiów odwoławczych jednolitej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w tym zakresie, oznaczałaby konieczność pogodzenia się z tym, że – zanim do tego dojdzie – wiele rodzin polsko-cudzoziemskich zostanie bezpodstawnie pozbawionych należnego im wsparcia ze strony Rzeczpospolitej Polskiej. Zobowiązania Polski wynikające zwłaszcza z art. 3 Konwencji o prawach dziecka, który uznaje za sprawę nadrzędną najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, nie pozwalają nam na akceptację takiego stanu rzeczy – konkluduje Marek Michalak.

Wystąpienie generalne Rzecznika Praw Dziecka do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (PDF)

Odpowiedź MRPiPS (PDF)